Dyrektywa Azotanowa

Dyrektywa Rady 91/676/EWG z dnia 12 grudnia 1991 r. dotycząca ochrony wód przed zanieczyszczeniami powodowanymi przez azotany pochodzenia rolniczego - potocznie zwana Dyrektywą "azotanową", obliguje Państwa Członkowskie Unii Europejskiej do podejmowania szeregu działań, m.in. wyznaczenia na terytorium Państw Członkowskich obszarów, z których:

• mają miejsce spływy do wód powierzchniowych i/lub podziemnych, które zawierają lub mogą zawierać ponad 50 mg/l azotanów, jeżeli nie zostaną podjęte działania opisane w dyrektywie,
• mają miejsce spływy do wód, które są eutroficzne lub mogą stać się eutroficzne, jeżeli nie zostaną podjęte działania.

Obszary te nazywane są strefami wrażliwymi na zanieczyszczenie związkami azotu, oznaczone:

• wg Dyrektywy Rady 91/676/EWG - strefami zagrożenia lub NVZ;
• wg. ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - obszarami szczególnie narażonymi lub OSN.

Polska, zostając członkiem UE w 2004 r. zobowiązana jest do wdrażania postanowień Dyrektywy Azotanowej.

Transpozycja dyrektywy azotanowej do prawa krajowego nastąpiła poprzez:

• ustawę z dnia 18 lipca 2001 r.- Prawo wodne,
• rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie kryteriów wyznaczania wód wrażliwych na zanieczyszczenie związkami azotu ze źródeł rolniczych (Dz. U. Nr 241, poz. 2093),
• rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać programy działań mających na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych (Dz. U. z 2003 r. Nr 4, poz. 44),
• 11 rozporządzeń dyrektorów RZGW w sprawie określenia wód wrażliwych na zanieczyszczenia związkami azotu ze źródeł rolniczych oraz obszarów szczególnie narażonych, z których odpływ azotu  ze źródeł rolniczych do tych wód należy ograniczyć,
• 21 rozporządzeń dyrektorów RZGW w sprawie wprowadzenia programu działań mających na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych dla obszaru szczególnie narażonego,
• ustawę z dnia 26 lipca 2000 r. o nawozach i nawożeniu,
• rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 czerwca 2001 r. w sprawie szczegółowego sposobu stosowania nawozów oraz prowadzenia szkoleń z zakresu ich stosowania (Dz. U. Nr 60, poz. 616).

Dotychczasowe działania

W ramach wdrażania Dyrektywy Azotanowej wyznaczono w Polsce 21 obszarów szczególnie narażonych na azotany pochodzenia rolniczego, z których odpływ azotu ze źródeł rolniczych do wód należy ograniczyć (tzw. OSN). Obszary te zajmują 2 % powierzchni kraju.

Podstawą wyznaczenia OSN była:

• ocena zanieczyszczenia wód azotanami, dokonana w oparciu o wyniki monitoringu wód powierzchniowych i podziemnych, realizowanego zgodnie z programami Głównego Inspektora Ochrony Środowiska,
• ustalenia zakresu wpływu działalności rolniczej na jakość wód dokonane na podstawie rozpoznania i oszacowania wielkości i rodzaju produkcji rolniczej oraz na podstawie analizy warunków środowiskowych, obejmujących: klimat, warunki hydrogeologiczne, rodzaj i zasobność gleb w składniki pokarmowe (azot i fosfor), ukształtowanie terenu, itp. uwarunkowania charakteryzujące zlewnię, z której spływają zanieczyszczenia do wód.

OSN umocowane zostały prawnie za pomocą 11 rozporządzeń dyrektorów poszczególnych regionalnych zarządów gospodarki wodnej RZGW, wydanych w większości w końcu 2003 r. i w I kwartale 2004 r. Rozporządzenia Dyrektorów RZGW zostały opublikowane w Dziennikach Urzędowych poszczególnych województw.

Wykaz rozporządzeń dyrektorów RZGW w sprawie obszarów szczególnie narażonych na azotany pochodzenia rolniczego [ - 121 kB]

Dla wszystkich OSN opracowane zostały programy działań (21 programów) wprowadzone w życie również rozporządzeniami dyrektorów RZGW. Rozporządzenia opublikowane zostały w dziennikach urzędowych województw, a tym samym stały się prawem miejscowym. Wdrażanie programów działań rozpoczęło się od 1.05.2004 r. i trwać będzie 4 lata – do 30.04.2008 r.

Wykaz rozporządzeń dyrektorów RZGW w sprawie wprowadzenia programów działań mających na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych dla wyznaczonych obszarów szczególnie narażonych na azotany pochodzenia rolniczego [ - 158 kB]

Zadania określone w programach działań adresowane są w szczególności do rolników i w części do jednostek resortowych rolnictwa i środowiska współpracujących z rolnikami. 

Do najistotniejszych działań do realizacji w ramach programów, w okresie 4 lat, należą:

• realizacja przez rolników zadań wynikających z zasad dobrej praktyki rolniczej oraz zadań inwestycyjnych dot. budowy zbiorników i płyt do gromadzenia i przechowywania nawozów naturalnych (pochodzących z hodowli zwierząt),
• edukacja rolników w zakresie obowiązującego prawa i zasad dobrej praktyki rolniczej,
• pomoc organizacyjna i techniczna w realizacji inwestycji ochrony wód w gospodarstwach, (zbiorników i płyt do gromadzenia i przechowywania nawozów naturalnych, urządzeń do oczyszczania ścieków bytowych).
• doradztwo rolne w tworzeniu planów nawozowych w gospodarstwach,
• kontrola realizacji zadań wynikających z programów działania,
• monitoring jakości wód powierzchniowych i podziemnych w obszarach szczególnie narażonych, w celu oceny efektów realizacji programów działań.

W ramach dotychczasowych działań opracowano udoskonalony, dostosowany do zaleceń dyrektywy azotanowej Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej, który jest upowszechniany wśród rolników i środowisk rolniczych.

Aktualne działania
Prowadzone są prace nad:

• przygotowaniem raportu do Komisji Europejskiej z wdrażania programów działań na OSN w okresie 2004 – 2007,
• weryfikacją wyznaczonych 21 OSN, funkcjonujących od wejścia Polski do UE (01.05.2004), z uwzględnieniem wyników monitoringu wód z okresu 2003 – 2007, rozwoju rolnictwa oraz opinii i zaleceń Komisji Europejskiej,
• opracowaniem programów działań na kolejne 4 lata dla zweryfikowanych OSN, wzorowanych na programach wiodących krajów UE-15 oraz kompatybilnych z PROW (Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich).

(ar)

---

Pliki do pobrania:
Ocena wyznaczonych w Polsce stref wrażliwych na zanieczyszczenia związkami azotu:
Wersja polska [ - 2,56 MB] | Wersja angielska [ - 4,72 MB]
Prezentacja  - Dyrektywa azotanowa- działania dotychczasowe i przyszłościowe [ - 197 kB]

Projekt - I Krajowy Raport dla Komisji Europejskiej z wdrażania DYREKTYWY AZOTANOWEJ (91/676/EWG) w Polsce [ - 16,6 MB]