Dyrektywa Azotanowa

Dyrektywa Rady 91/676/EWG z dnia 12 grudnia 1991 r. dotycząca ochrony wód przed zanieczyszczeniami powodowanymi przez azotany pochodzenia rolniczego - potocznie zwana Dyrektywą "azotanową", obliguje Państwa Członkowskie Unii Europejskiej do podejmowania szeregu działań, m.in. wyznaczenia na terytorium Państw Członkowskich obszarów, z których:

• mają miejsce spływy do wód powierzchniowych i/lub podziemnych, które zawierają lub mogą zawierać ponad 50 mg/l azotanów, jeżeli nie zostaną podjęte działania opisane w dyrektywie,
• mają miejsce spływy do wód, które są eutroficzne lub mogą stać się eutroficzne, jeżeli nie zostaną podjęte działania.

Obszary te nazywane są strefami wrażliwymi na zanieczyszczenie związkami azotu, oznaczone:

• wg Dyrektywy Rady 91/676/EWG - strefami zagrożenia lub NVZ;
• wg. ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - obszarami szczególnie narażonymi lub OSN.

Polska, zostając członkiem UE w 2004 r. zobowiązana jest do wdrażania postanowień Dyrektywy Azotanowej.

Transpozycja dyrektywy azotanowej do prawa krajowego nastąpiła poprzez:

• ustawę z dnia 18 lipca 2001 r.- Prawo wodne,
• rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie kryteriów wyznaczania wód wrażliwych na zanieczyszczenie związkami azotu ze źródeł rolniczych (Dz. U. Nr 241, poz. 2093),
• rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać programy działań mających na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych (Dz. U. z 2003 r. Nr 4, poz. 44),
• 11 rozporządzeń dyrektorów RZGW w sprawie określenia wód wrażliwych na zanieczyszczenia związkami azotu ze źródeł rolniczych oraz obszarów szczególnie narażonych, z których odpływ azotu  ze źródeł rolniczych do tych wód należy ograniczyć,
• 21 rozporządzeń dyrektorów RZGW w sprawie wprowadzenia programu działań mających na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych dla obszaru szczególnie narażonego,
• ustawę z dnia 26 lipca 2000 r. o nawozach i nawożeniu,
• rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 czerwca 2001 r. w sprawie szczegółowego sposobu stosowania nawozów oraz prowadzenia szkoleń z zakresu ich stosowania (Dz. U. Nr 60, poz. 616).

Dotychczasowe działania

W ramach wdrażania Dyrektywy Azotanowej wyznaczono w Polsce 21 obszarów szczególnie narażonych na azotany pochodzenia rolniczego, z których odpływ azotu ze źródeł rolniczych do wód należy ograniczyć (tzw. OSN). Obszary te zajmują 2 % powierzchni kraju.

Podstawą wyznaczenia OSN była:

• ocena zanieczyszczenia wód azotanami, dokonana w oparciu o wyniki monitoringu wód powierzchniowych i podziemnych, realizowanego zgodnie z programami Głównego Inspektora Ochrony Środowiska,
• ustalenia zakresu wpływu działalności rolniczej na jakość wód dokonane na podstawie rozpoznania i oszacowania wielkości i rodzaju produkcji rolniczej oraz na podstawie analizy warunków środowiskowych, obejmujących: klimat, warunki hydrogeologiczne, rodzaj i zasobność gleb w składniki pokarmowe (azot i fosfor), ukształtowanie terenu, itp. uwarunkowania charakteryzujące zlewnię, z której spływają zanieczyszczenia do wód.

OSN umocowane zostały prawnie za pomocą 11 rozporządzeń dyrektorów poszczególnych regionalnych zarządów gospodarki wodnej RZGW, wydanych w większości w końcu 2003 r. i w I kwartale 2004 r. Rozporządzenia Dyrektorów RZGW zostały opublikowane w Dziennikach Urzędowych poszczególnych województw.

Wykaz rozporządzeń dyrektorów RZGW w sprawie obszarów szczególnie narażonych na azotany pochodzenia rolniczego [ - 121 kB]

Dla wszystkich OSN opracowane zostały programy działań (21 programów) wprowadzone w życie również rozporządzeniami dyrektorów RZGW. Rozporządzenia opublikowane zostały w dziennikach urzędowych województw, a tym samym stały się prawem miejscowym. Wdrażanie programów działań rozpoczęło się od 1.05.2004 r. i trwać będzie 4 lata – do 30.04.2008 r.

Wykaz rozporządzeń dyrektorów RZGW w sprawie wprowadzenia programów działań mających na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych dla wyznaczonych obszarów szczególnie narażonych na azotany pochodzenia rolniczego [ - 158 kB]

Zadania określone w programach działań adresowane są w szczególności do rolników i w części do jednostek resortowych rolnictwa i środowiska współpracujących z rolnikami. 

Do najistotniejszych działań do realizacji w ramach programów, w okresie 4 lat, należą:

• realizacja przez rolników zadań wynikających z zasad dobrej praktyki rolniczej oraz zadań inwestycyjnych dot. budowy zbiorników i płyt do gromadzenia i przechowywania nawozów naturalnych (pochodzących z hodowli zwierząt),
• edukacja rolników w zakresie obowiązującego prawa i zasad dobrej praktyki rolniczej,
• pomoc organizacyjna i techniczna w realizacji inwestycji ochrony wód w gospodarstwach, (zbiorników i płyt do gromadzenia i przechowywania nawozów naturalnych, urządzeń do oczyszczania ścieków bytowych).
• doradztwo rolne w tworzeniu planów nawozowych w gospodarstwach,
• kontrola realizacji zadań wynikających z programów działania,
• monitoring jakości wód powierzchniowych i podziemnych w obszarach szczególnie narażonych, w celu oceny efektów realizacji programów działań.

W ramach dotychczasowych działań opracowano udoskonalony, dostosowany do zaleceń dyrektywy azotanowej Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej [ - 1,34 MB], który jest upowszechniany wśród rolników i środowisk rolniczych.

Państwa Członkowskie, które wyznaczyły obszary (strefy) zwane obszarami szczególnie narażonymi na azotany pochodzenia rolniczego (OSN) mają za zadanie:

• monitorować stężenia azotanów w wodach powierzchniowych i podziemnych oraz dokonywać oceny stanu eutrofizacji słodkich wód powierzchniowych oraz wód estuariów i wód przybrzeżnych morskich dla celów przeglądu i uzupełnienia wyznaczonych OSN,
• ustanowić programy działań w odniesieniu do wyznaczonych OSN,
• dokonywać przeglądu OSN i rewizji programów działania i wszystkich działań dodatkowych, co najmniej co 4 lata,
• powiadamiać Komisję Europejską o wszelkich zmianach lub uzupełnieniach do wyznaczonych OSN i programów działania w ciągu 6 miesięcy,
• przedkładać Komisji Europejskiej sprawozdania zawierające informacje dotyczące każdego czteroletniego okresu wdrażania dyrektywy azotanowej, w ciągu 6 miesięcy od zakończenia okresu, do którego się odnosi.

Polska, jako państwo członkowskie podjęła realizację Dyrektywy Rady 91/676/EWG z dnia 12 grudnia 1991 r. dotyczącej ochrony wód przed zanieczyszczeniami powodowanymi przez azotany pochodzenia rolniczego, dniem wstąpienia do Unii Europejskiej, czyli od 01.05.2004 r.

W ramach realizacji art. 10 Dyrektywy Rady 91/676/EWG, Polska zobowiązana była przedłożyć Komisji Europejskiej sprawozdanie zawierające informacje dotyczące czteroletniego okresu wdrażania tej dyrektywy, w ciągu 6 miesięcy od zakończenia okresu, do którego się odnosi – w przypadku Polski do końca października 2008 r.

Sprawozdanie pn. "Raport Ministra Środowiska z realizacji przepisów Dyrektywy Rady z dnia 12 grudnia 1991r dotyczącej ochrony wód przed zanieczyszczeniami powodowanymi przez azotany pochodzenia rolniczego (91/676/EWG)”, przygotowane zostało zgodnie z poradnikiem do opracowania raportów państw członkowskich, luty 2008 - "Dyrektywa „Azotanowa" (91/676/EWG) Stan i trendy zmian środowiska wodnego i praktyki rolniczej; Załącznik: Szablony raportowania i format informacji geograficznych i zbiorczych tabel dotyczących jakości wód".

Projekt raportu przekazany został przez Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej do konsultacji społecznej 100 instytucjom, obejmującym poniższe grupy:

• Wybrane departamenty Ministerstwa Środowiska,
• Główny Inspektorat Ochrony Środowiska,
• Instytuty i jednostki podległe Ministerstwu Środowiska,
• Wybrane departamenty Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi,
• Instytuty i jednostki podległe Ministerstwu Rolnictwa i Rozwoju Wsi,
• Wybrane inne ministerstwa mające kontakt merytoryczny z dyrektywą azotanową (91/676/EWG),
• Regionalne Zarządy Gospodarki Wodnej,
• Urzędy Wojewódzkie,
• Urzędy Marszałkowskie,
• Wojewódzkie Zarządy Melioracji,
• Związki i stowarzyszenia rolnicze,
• Wybrane niezależne organizacje proekologiczne.

Po konsultacjach społecznych raport został skierowany na Kierownictwo Resortu Środowiska i po jego akceptacji został przesłany przez Ministra Środowiska do Komisji Europejskiej.

Zgodnie z przepisami art. 3 ust. 4 oraz art. 5 ust. 7 Dyrektywy Rady 91/676/EWG przygotowany został przez Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej i przekazany przez Ministra Środowiska do Komisji Europejskiej dokument pn. "Informacja Ministra Środowiska z realizacji przepisów Dyrektywy Rady 91/676/EWG z dnia 12 grudnia 1991 r dotyczącej ochrony wód przed zanieczyszczeniami powodowanymi przez azotany pochodzenia rolniczego w sprawie:

• weryfikacji w Polsce obszarów szczególnie narażonych na azotany pochodzenia rolniczego (OSN),
• wprowadzenia programów działań mających na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych dla zweryfikowanych obszarów szczególnie narażonych na azotany pochodzenia rolniczego (na okres maj 2008 – kwiecień 2012)."

Na podstawie opracowanych ekspertyz zawierających m.in. ocenę zanieczyszczenia wód azotanami pochodzenia rolniczego oraz stanu rolnictwa, dokonano weryfikacji granic OSN na terenach poszczególnych RZGW, w wyniku której zredukowano ich powierzchnię o 26,2 % w stosunku do stanu z 2004 r. Konsekwencją weryfikacji było:

• pozostawienie bez zmian granic 5 OSN na terenie RZGW Warszawa:
  • w zlewniach studni: Pniewnik, Doba, Przygaliny Duże,
  • w zlewniach rzek: Sona, Zgłowiączka;
• likwidacja 4 OSN (uchylenie decyzji o wyznaczeniu OSN):
  • na terenie RZGW Warszawa, w zlewni studni Ludwin,
  • na terenie RZGW Gdańsk, w zlewni jezior: Płużnickie, Wieczno Północne i Wieczno Południowe,
  • na terenie RZGW Gliwice, wody podziemne w zlewniach rzek: Troja, Psina i Cisek,
  • na terenie RZGW Wrocław, wody podziemne w zlewni rzeki Mała Panew;
• zmniejszenie powierzchni 7 OSN (na podstawie wyników badań monitoringowych jakości wód):
  • na terenie RZGW Gdańsk w zlewni rzeki Żacka Struga, Jeziora Kornatowskiego Jeziora Czyste (wyłączono obszar gminy Chełmno),
  • na terenie RZGW Poznań, w zlewniach rzek: Samica Stęszewska i Mogilnica, Oszczynica, Sama,
  • na terenie RZGW Szczecin, w zlewni rzeki Płonia,
  • na terenie RZGW Wrocław, w zlewni rzek: Orla, Rów Polski,
• zwiększenie powierzchni 5 OSN:
  • na terenie RZGW Gdańsk, w zlewni rzeki Kotomierzycy (poprzez dodanie części gminy Bukowiec w ramach dostosowania do granic zlewni rzeki),
  • na terenie RZGW Poznań (na podstawie wyników badań monitoringowych jakości wód) w zlewniach rzek: Kopel, Pogona, Olszynka, Rów Racocki,
• wyznaczenie nowego OSN:
  • na terenie RZGW Gdańsk, w zlewni rzeki Łążyna na obszarze gmin wiejskich: Aleksandrów Kujawski, Koneck, Łątkowo, Waganiec, Raciążek i Dąbrowa Biskupia,
  • na terenie RZGW Poznań, w zlewni rzek: Giszka i Ciemna, na obszarze gmin Gołuchów, Pleszew, Nowe Skalmierzyce, Ostrów Wielkopolski i Raszków.

W związku z tym w okresie od maja 2008 do kwietnia 2012 występować będzie 19 OSN (Mapa), które umocowane są prawnie rozporządzeniami dyrektorów RZGW [ - 39 KB]. Obecnie powierzchnia wyznaczonych OSN wynosi 4623,14 km2, co stanowi ok. 1,49 % powierzchni kraju, o 0,5% mniej w stosunku do 2004 r., co przedstawia poniższa tabela. Przyczyną zmniejszenia powierzchni OSN w 2008 r. było m.in. wyznaczenie ich w zlewniach rzek wg obrębów geodezyjnych a nie granic gmin, jak w 2004 r.

Dla zweryfikowanych i nowo wyznaczonych OSN opracowano programy działań, które wprowadzone zostały w życie rozporządzeniami dyrektorów RZGW [ - 36 KB].

RZGW		powierzchnia OSN
Rejon	powierzchnia, km2 (=100%)	maj 2004 - kwiecień 2008		maj 2008 - kwiecień 2012
		km2	% powierzchni	km2	% powierzchni
Gdańsk	33100	721,00	2,18	613,23	1,87
Gliwice	8390	317,14	3,78	0,00	0,00
Kraków	43767	0,00	0,00	0,00	0,00
Poznań	55098	728,70	1,32	911,05	1,65
Szczecin	20402	1098,70	5,38	925,42	4,53
Warszawa	111160	575,50	0,50	573,24	0,50
Wrocław	39212	2823,31	7,20	1600,20	4,08
Polska	311129	6264,35	2,00	4623,14	1,49

 

 

(ar)

---

Pliki do pobrania:
Tekst "Dyrektywy Azotanowej" [ - 86 KB]
Ocena wyznaczonych w Polsce stref wrażliwych na zanieczyszczenia związkami azotu:
Wersja polska [ - 2,56 MB] | Wersja angielska [ - 4,72 MB]
Prezentacja  - Dyrektywa azotanowa- działania dotychczasowe i przyszłościowe [ - 197 KB]