Dyrektywa Azotanowa

Dyrektywa Rady 91/676/EWG z dnia 12 grudnia 1991 r. dotycząca ochrony wód przed zanieczyszczeniami powodowanymi przez azotany pochodzenia rolniczego - potocznie zwana Dyrektywą "azotanową", obliguje Państwa Członkowskie Unii Europejskiej do podejmowania szeregu działań, m.in. wyznaczenia na terytorium Państw Członkowskich obszarów, z których:

• mają miejsce spływy do wód powierzchniowych i/lub podziemnych, które zawierają lub mogą zawierać ponad 50 mg/l azotanów, jeżeli nie zostaną podjęte działania opisane w dyrektywie,
• mają miejsce spływy do wód, które są eutroficzne lub mogą stać się eutroficzne, jeżeli nie zostaną podjęte działania.

Obszary te nazywane są strefami wrażliwymi na zanieczyszczenie związkami azotu, oznaczone:

• wg Dyrektywy Rady 91/676/EWG - strefami zagrożenia lub NVZ;
• wg ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - obszarami szczególnie narażonymi lub OSN.

Polska, zostając członkiem UE w 2004 r. zobowiązana jest do wdrażania postanowień Dyrektywy Azotanowej.

Transpozycja dyrektywy azotanowej do prawa krajowego nastąpiła poprzez:

• ustawę z dnia 18 lipca 2001 r.- Prawo wodne,
• rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie kryteriów wyznaczania wód wrażliwych na zanieczyszczenie związkami azotu ze źródeł rolniczych (Dz. U. Nr 241, poz. 2093),
• rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać programy działań mających na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych (Dz. U. z 2003 r. Nr 4, poz. 44),
• 11 rozporządzeń dyrektorów RZGW w sprawie określenia wód wrażliwych na zanieczyszczenia związkami azotu ze źródeł rolniczych oraz obszarów szczególnie narażonych, z których odpływ azotu ze źródeł rolniczych do tych wód należy ograniczyć,
• 21 rozporządzeń dyrektorów RZGW w sprawie wprowadzenia programu działań mających na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych dla obszaru szczególnie narażonego,
• ustawę z dnia 26 lipca 2000 r. o nawozach i nawożeniu,
• rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 czerwca 2001 r. w sprawie szczegółowego sposobu stosowania nawozów oraz prowadzenia szkoleń z zakresu ich stosowania (Dz. U. Nr 60, poz. 616).

Dotychczasowe działania

W ramach wdrażania Dyrektywy Azotanowej wyznaczono w Polsce 21 obszarów szczególnie narażonych na azotany pochodzenia rolniczego, z których odpływ azotu ze źródeł rolniczych do wód należy ograniczyć (tzw. OSN). Obszary te zajmują 2 % powierzchni kraju.

Podstawą wyznaczenia OSN była:

• ocena zanieczyszczenia wód azotanami, dokonana w oparciu o wyniki monitoringu wód powierzchniowych i podziemnych, realizowanego zgodnie z programami Głównego Inspektora Ochrony Środowiska,
• ustalenia zakresu wpływu działalności rolniczej na jakość wód dokonane na podstawie rozpoznania i oszacowania wielkości i rodzaju produkcji rolniczej oraz na podstawie analizy warunków środowiskowych, obejmujących: klimat, warunki hydrogeologiczne, rodzaj i zasobność gleb w składniki pokarmowe (azot i fosfor), ukształtowanie terenu, itp. uwarunkowania charakteryzujące zlewnię, z której spływają zanieczyszczenia do wód.

OSN umocowane zostały prawnie za pomocą 11 rozporządzeń dyrektorów poszczególnych regionalnych zarządów gospodarki wodnej RZGW, wydanych w większości w końcu 2003 r. i w I kwartale 2004 r. Rozporządzenia Dyrektorów RZGW zostały opublikowane w Dziennikach Urzędowych poszczególnych województw.

Dla wszystkich OSN opracowane zostały programy działań (21 programów) wprowadzone w życie również rozporządzeniami dyrektorów RZGW. Rozporządzenia opublikowane zostały w dziennikach urzędowych województw, a tym samym stały się prawem miejscowym. Wdrażanie programów działań rozpoczęło się od 1.05.2004 r. i trwać będzie 4 lata - do 30.04.2008 r.

Zadania określone w programach działań adresowane są w szczególności do rolników i w części do jednostek resortowych rolnictwa i środowiska współpracujących z rolnikami.

Do najistotniejszych działań do realizacji w ramach programów, w okresie 4 lat, należą:

• realizacja przez rolników zadań wynikających z zasad dobrej praktyki rolniczej oraz zadań inwestycyjnych dot. budowy zbiorników i płyt do gromadzenia i przechowywania nawozów naturalnych (pochodzących z hodowli zwierząt),
• edukacja rolników w zakresie obowiązującego prawa i zasad dobrej praktyki rolniczej,
• pomoc organizacyjna i techniczna w realizacji inwestycji ochrony wód w gospodarstwach, (zbiorników i płyt do gromadzenia i przechowywania nawozów naturalnych, urządzeń do oczyszczania ścieków bytowych).
• doradztwo rolne w tworzeniu planów nawozowych w gospodarstwach,
• kontrola realizacji zadań wynikających z programów działania,
• monitoring jakości wód powierzchniowych i podziemnych w obszarach szczególnie narażonych, w celu oceny efektów realizacji programów działań.

W ramach dotychczasowych działań opracowano udoskonalony, dostosowany do zaleceń dyrektywy azotanowej Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej, który jest upowszechniany wśród rolników i środowisk rolniczych.

Państwa Członkowskie, które wyznaczyły obszary (strefy) zwane obszarami szczególnie narażonymi na azotany pochodzenia rolniczego (OSN) mają za zadanie:

• monitorować stężenia azotanów w wodach powierzchniowych i podziemnych oraz dokonywać oceny stanu eutrofizacji słodkich wód powierzchniowych oraz wód estuariów i wód przybrzeżnych morskich dla celów przeglądu i uzupełnienia wyznaczonych OSN,
• ustanowić programy działań w odniesieniu do wyznaczonych OSN,
• dokonywać przeglądu OSN i rewizji programów działania i wszystkich działań dodatkowych, co najmniej co 4 lata,
• powiadamiać Komisję Europejską o wszelkich zmianach lub uzupełnieniach do wyznaczonych OSN i programów działania w ciągu 6 miesięcy,
• przedkładać Komisji Europejskiej sprawozdania zawierające informacje dotyczące każdego czteroletniego okresu wdrażania dyrektywy azotanowej, w ciągu 6 miesięcy od zakończenia okresu, do którego się odnosi.

Polska, jako państwo członkowskie podjęła realizację Dyrektywy Rady 91/676/EWG z dnia 12 grudnia 1991 r. dotyczącej ochrony wód przed zanieczyszczeniami powodowanymi przez azotany pochodzenia rolniczego, dniem wstąpienia do Unii Europejskiej, czyli od 01.05.2004 r.

W ramach realizacji art. 10 Dyrektywy Rady 91/676/EWG, Polska zobowiązana była przedłożyć Komisji Europejskiej sprawozdanie zawierające informacje dotyczące czteroletniego okresu wdrażania tej dyrektywy, w ciągu 6 miesięcy od zakończenia okresu, do którego się odnosi - w przypadku Polski do końca października 2008 r.

Sprawozdanie pn. "Raport Ministra Środowiska z realizacji przepisów Dyrektywy Rady z dnia 12 grudnia 1991r dotyczącej ochrony wód przed zanieczyszczeniami powodowanymi przez azotany pochodzenia rolniczego (91/676/EWG)", przygotowane zostało zgodnie z poradnikiem do opracowania raportów państw członkowskich, luty 2008 - "Dyrektywa „Azotanowa" (91/676/EWG) Stan i trendy zmian środowiska wodnego i praktyki rolniczej; Załącznik: Szablony raportowania i format informacji geograficznych i zbiorczych tabel dotyczących jakości wód".

Projekt raportu przekazany został przez Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej do konsultacji społecznej 100 instytucjom, obejmującym poniższe grupy:

• Wybrane departamenty Ministerstwa Środowiska,
• Główny Inspektorat Ochrony Środowiska,
• Instytuty i jednostki podległe Ministerstwu Środowiska,
• Wybrane departamenty Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi,
• Instytuty i jednostki podległe Ministerstwu Rolnictwa i Rozwoju Wsi,
• Wybrane inne ministerstwa mające kontakt merytoryczny z dyrektywą azotanową (91/676/EWG),
• Regionalne Zarządy Gospodarki Wodnej,
• Urzędy Wojewódzkie,
• Urzędy Marszałkowskie,
• Wojewódzkie Zarządy Melioracji,
• Związki i stowarzyszenia rolnicze,
• Wybrane niezależne organizacje proekologiczne.

Po konsultacjach społecznych raport został skierowany na Kierownictwo Resortu Środowiska i po jego akceptacji został przesłany przez Ministra Środowiska do Komisji Europejskiej.

Zgodnie z przepisami art. 3 ust. 4 oraz art. 5 ust. 7 Dyrektywy Rady 91/676/EWG przygotowany został przez Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej i przekazany przez Ministra Środowiska do Komisji Europejskiej dokument pn. "Informacja Ministra Środowiska z realizacji przepisów Dyrektywy Rady 91/676/EWG z dnia 12 grudnia 1991 r dotyczącej ochrony wód przed zanieczyszczeniami powodowanymi przez azotany pochodzenia rolniczego w sprawie:

• weryfikacji w Polsce obszarów szczególnie narażonych na azotany pochodzenia rolniczego (OSN),
• wprowadzenia programów działań mających na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych dla zweryfikowanych obszarów szczególnie narażonych na azotany pochodzenia rolniczego (na okres maj 2008 - kwiecień 2012)."

Na podstawie opracowanych ekspertyz zawierających m.in. ocenę zanieczyszczenia wód azotanami pochodzenia rolniczego oraz stanu rolnictwa, dokonano weryfikacji granic OSN na terenach poszczególnych RZGW, w wyniku której zredukowano ich powierzchnię o 26,2 % w stosunku do stanu z 2004 r. Konsekwencją weryfikacji było:

1. pozostawienie bez zmian granic 5 OSN na terenie RZGW Warszawa:

   1. w zlewniach studni: Pniewnik, Doba, Przygaliny Duże,

   2. w zlewniach rzek: Sona, Zgłowiączka;

2. likwidacja 4 OSN (uchylenie decyzji o wyznaczeniu OSN):

   1. na terenie RZGW Warszawa, w zlewni studni Ludwin,

   2. na terenie RZGW Gdańsk, w zlewni jezior: Płużnickie, Wieczno Północne i Wieczno Południowe,

   3. na terenie RZGW Gliwice, wody podziemne w zlewniach rzek: Troja, Psina i Cisek,

   4. na terenie RZGW Wrocław, wody podziemne w zlewni rzeki Mała Panew;

3. zmniejszenie powierzchni 7 OSN (na podstawie wyników badań monitoringowych jakości wód):

   1. na terenie RZGW Gdańsk w zlewni rzeki Żacka Struga, Jeziora Kornatowskiego Jeziora Czyste (wyłączono obszar gminy Chełmno),

   2. na terenie RZGW Poznań, w zlewniach rzek: Samica Stęszewska i Mogilnica, Oszczynica, Sama,

   3. na terenie RZGW Szczecin, w zlewni rzeki Płonia,

   4. na terenie RZGW Wrocław, w zlewni rzek: Orla, Rów Polski,

4. zwiększenie powierzchni 5 OSN:

   1. na terenie RZGW Gdańsk, w zlewni rzeki Kotomierzycy (poprzez dodanie części gminy Bukowiec w ramach dostosowania do granic zlewni rzeki),

   2. na terenie RZGW Poznań (na podstawie wyników badań monitoringowych jakości wód) w zlewniach rzek: Kopel, Pogona, Olszynka, Rów Racocki,

5. wyznaczenie nowego OSN:

   1. na terenie RZGW Gdańsk, w zlewni rzeki Łążyna na obszarze gmin wiejskich: Aleksandrów Kujawski, Koneck, Łątkowo, Waganiec, Raciążek i Dąbrowa Biskupia,

   2. na terenie RZGW Poznań, w zlewni rzek: Giszka i Ciemna, na obszarze gmin Gołuchów, Pleszew, Nowe Skalmierzyce, Ostrów Wielkopolski i Raszków.

W związku z tym w okresie od maja 2008 do kwietnia 2012 występować będzie 19 OSN (Mapa), które umocowane są prawnie rozporządzeniami dyrektorów RZGW. Obecnie powierzchnia wyznaczonych OSN wynosi 4623,14 km2, co stanowi ok. 1,49 % powierzchni kraju, o 0,5% mniej w stosunku do 2004 r., co przedstawia poniższa tabela. Przyczyną zmniejszenia powierzchni OSN w 2008 r. było m.in. wyznaczenie ich w zlewniach rzek wg obrębów geodezyjnych a nie granic gmin, jak w 2004 r.

Dla zweryfikowanych i nowo wyznaczonych OSN opracowano programy działań, które wprowadzone zostały w życie rozporządzeniami dyrektorów RZGW

Pliki do pobrania:

• Wykaz rozporządzeń dyrektorów RZGW w sprawie obszarów szczególnie narażonych na azotany pochodzenia (...) [121 kB]
• Wykaz rozporządzeń dyrektorów RZGW w sprawie wprowadzenia programów działań mających na celu (...) [158 kB]
• Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej [1,34 MB]
• Wykaz_Rozporzadzen_dot_programow_dzialan_OSN_2008 [39 KB]
• Wykaz_Rozporzadzen_dot_OSN_2008 [36 KB]
• Tekst "Dyrektywy Azotanowej" [86 KB]
• Ocena wyznaczonych w Polsce stref wrażliwych na zanieczyszczenia związkami azotu - Wersja polska [2,56 MB]
• Ocena wyznaczonych w Polsce stref wrażliwych na zanieczyszczenia związkami azotu - Wersja angielska [4,72 MB]
• Prezentacja - Dyrektywa azotanowa- działania dotychczasowe i przyszłościowe [197 KB]

• Drukuj stronę
• Poleć znajomemu
• Do góry