Wiadomości

Rada Ministrów na posiedzeniu 31 sierpnia br. przyjęła projekt ustawy o zmianie ustawy – prawo wodne oraz niektórych innych ustaw. Celem nowelizacji jest m.in. transpozycja do polskiego systemu prawnego postanowień Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady ws. oceny ryzyka powodziowego i zarządzania nim oraz uzupełnienie transpozycji postanowień tzw. Ramowej Dyrektywy Wodnej.

Projekt ustawy przewiduje także zweryfikowanie i poprawienie tych przepisów obowiązującej ustawy, które utrudniają prawidłowe stosowanie ustanowionego Prawem wodnym systemu gospodarowania wodami, w zakresie wprowadzanych zmian.

Obecne przepisy w zakresie planowania w ochronie przeciwpowodziowej przewidują obowiązek sporządzania przez dyrektorów regionalnych zarządów gospodarki wodnej studiów ochrony przeciwpowodziowej ustalających granice zasięgu wód powodziowych o określonym prawdopodobieństwie występowania oraz określenie kierunków ochrony przed powodzią. Przepisy te przewidują także przygotowywanie przez Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej planów ochrony przeciwpowodziowej oraz przeciwdziałania skutkom suszy na obszarze kraju, a także planów ochrony przeciwpowodziowej regionu wodnego.

Ponadto obecnie obowiązujące przepisy ustawy – Prawo wodne, jak również przepisy przejściowe projektowanej ustawy przewidują obowiązywanie studium ochrony przeciwpowodziowej, w których określone są obszary bezpośredniego zagrożenia powodzią, jednak nie dłużej niż do czasu przekazanie przygotowanych map zagrożenia powodziowego
i map ryzyka powodziowego, właściwym organom administracji państwowej i samorządowej.

Zgodnie z ustawą Prawo wodne, na obszarach bezpośredniego zagrożenia powodzią zabronione jest podejmowanie działań, które mogą utrudnić ochronę przed powodzią, m.in.  

·         wykonywanie urządzeń wodnych oraz wznoszenia innych obiektów budowlanych,  

·         sadzenie drzew lub krzewów, z wyjątkiem plantacji wiklinowych na potrzeby regulacji wód oraz roślinności stanowiącej element zabudowy biologicznej dolin rzecznych lub służącej do wzmacniania brzegów, obwałowań lub odsypisk,

·         zmiany ukształtowania terenu,

·         składowania materiałów,

·         wykonywanie innych robót, z wyjątkiem robót związanych z regulacją lub utrzymywaniem wód oraz brzegu morskiego, a także utrzymywaniem lub odbudową, rozbudową lub przebudową wałów przeciwpowodziowych wraz z ich infrastrukturą,

a także:

·         lokalizowania inwestycji zaliczanych do przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, gromadzenia ścieków, odchodów zwierzęcych, środków chemicznych, a także innych materiałów, które mogą zanieczyścić wody, prowadzenia odzysku lub unieszkodliwiania odpadów, w tym w szczególności ich składowania.

Konieczność wprowadzenia do projektu ustawy nowych uregulowań w dziedzinie ochrony przed powodzią, wynika z konieczności dokonania transpozycji postanowień Dyrektywy Powodziowej. Dąży ona do zminimalizowania oraz właściwego zarządzania ryzykiem, jakie może stwarzać powódź dla ludzkiego życia i zdrowia, środowiska, działalności gospodarczej i dziedzictwa kulturowego. Zobowiązania nałożone na państwa członkowskie, wynikające z tej Dyrektywy, polegają na konieczności opracowania wstępnej oceny ryzyka powodziowego, map zagrożenia powodziowego i map ryzyka powodziowego, koordynacji działań we wspólnie zarządzanych dorzeczach międzynarodowych, a także opracowania planów zarządzania ryzykiem powodziowym i zapewnienia szerokiego procesu konsultacji społecznych. Zważywszy na geograficzne zróżnicowanie UE, jak też zróżnicowanie obszarów zamieszkałych, dyrektywa przewiduje pewną swobodę w ustalaniu przez państwa członkowskie poziomu wymaganej przez nie ochrony, jak również środków, które należy podjąć dla zapewnienia ustalonego poziomu ochrony.

Dyrektywa Powodziowa wymaga długoterminowego procesu planowania, który odbywać się będzie w trzech etapach.

1. Do 22 grudnia 2011 roku, państwa członkowskie opracują wstępną ocenę ryzyka powodziowego dla obszarów dorzeczy. Zgodnie z projektem ustawy we wstępnej ocenie ryzyka powodziowego, określa się obszary, na których istnieje znaczące ryzyko powodzi lub wystąpienie znaczącego ryzyka powodzi jest prawdopodobne, zwane dalej „obszarami narażonymi na niebezpieczeństwo powodzi”

2. Do 22 grudnia 2013 roku, państwa członkowskie sporządzą mapy zagrożenia powodziowego i mapy ryzyka powodziowego. Na mapach tych mają być wskazane obszary, na których prawdopodobieństwo powodzi jest: niskie i wynosi raz na 500 lat lub istnieje możliwość wystąpienia zdarzenia ekstremalnego; obszary, na których prawdopodobieństwo wystąpienia powodzi jest średnie i wynosi raz na 100 lat oraz obszary, na których prawdopodobieństwo wystąpienia powodzi jest wysokie i wynosi raz na 10 lat. Mapy będą uwzględniać również informacje na temat szacunkowej liczby mieszkańców potencjalnie dotkniętych powodzią, rodzaju działalności gospodarczej i ważnych instalacjach na obszarze narażonym na niebezpieczeństwo powodzi.

3. Do 22 grudnia 2015 roku na podstawie tych map sporządzone zostaną plany zarządzania ryzykiem powodziowym. Plany te, skoordynowane na poziomie obszaru dorzecza, muszą obejmować wszystkie aspekty zarządzania ryzykiem powodziowym, w szczególności działania ukierunkowane na zapobieganie, ochronę i właściwe przygotowanie, w tym prognozowanie powodzi i systemy wczesnego ostrzegania, z uwzględnieniem specyfiki poszczególnych obszarów dorzecza.

Zakłada się, że mapy zagrożenia i ryzyka powodziowego będą stanowiły podstawę dla racjonalnego planowania przestrzennego na obszarach narażonych na niebezpieczeństwo powodzi, a tym samym dla zapobiegania powstawaniu szkód powodziowych. Granice obszarów zagrożonych powodzią, wyznaczone na powyższych mapach, mają być uwzględniane w planach zagospodarowania przestrzennego. Projekt ustawy przewiduje zmiany w zakresie planowania przestrzennego poprzez wprowadzenie obligatoryjnego terminu 18 miesięcy na uwzględnienie granic terenów zagrożonych powodzią w planach zagospodarowania przestrzennego województw, studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin oraz miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego.

Zgodnie z Dyrektywą Powodziową, dla obszarów gdzie występuje lub może wystąpić znaczące ryzyko powodzi, ustalone zostaną odpowiednie cele zarządzania ryzykiem powodziowym, kładąc nacisk na ograniczenie potencjalnych negatywnych konsekwencji powodzi przy wykorzystaniu, w możliwych przypadkach, nietechnicznych środków ochrony przeciwpowodziowej. Przy ustalaniu działań służących osiągnięciu celów zarządzania ryzykiem powodziowym uwzględniać się  będzie koszty oraz korzyści działań podejmowanych dla osiągnięcia celów zarządzania ryzykiem powodziowym, zasięg powodzi, trasy przejścia fali powodziowej oraz obszary o potencjalnej retencji wód powodziowych, cele środowiskowe wynikające z Ramowej Dyrektywy Wodnej, gospodarowanie wodami, sposób uprawy i zagospodarowania gruntów, stan planowania i zagospodarowania przestrzenne, ochronę przyrody, uprawianie żeglugi i infrastrukturę portową, prognozowanie powodzi i systemy wczesnego ostrzegania, infrastrukturę krytyczną w rozumieniu ustawy o zarządzaniu kryzysowym.

Ponadto zakłada się, iż wszystkie dokumenty planistyczne będą podlegały przeglądowi oraz, w razie potrzeby, aktualizacji co 6 lat. Zapewni to dostosowywanie ich do zmieniających się warunków na obszarach dorzeczy, również do zmian związanych ze zmianami klimatycznymi.

Ważnym aspektem tej dyrektywy jest aktywny udział społeczeństwa oraz przejrzystość postępowania. Państwa członkowskie są zobowiązane do publicznego udostępnienia wstępnej oceny ryzyka powodziowego, map zagrożenia i map ryzyka powodziowego oraz planów zarządzania ryzykiem powodziowym. Przygotowywanie planów zarządzania ryzykiem powodziowym powinno być skoordynowane z opracowywaniem aktualizacji planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy zgodnie z Ramową Dyrektywą Wodną.

Projekt ustawy, dążąc do pełnej transpozycji postanowień Dyrektywy Powodziowej przewiduje w szczególności:

1) uzupełnienie art. 9 ustawy – Prawo wodne o nową definicję powodzi oraz o definicje „celów zarządzania ryzykiem powodziowym”, „ryzyka powodziowego”, „obszarów narażonych na niebezpieczeństwo powodzi” oraz „obszarów szczególnego zagrożenia powodzią”;

2) odrębne uregulowanie problematyki zarządzania ryzykiem powodziowym od problematyki przeciwdziałania skutkom suszy;

3) uregulowanie problematyki przygotowywania wstępnej oceny ryzyka powodziowego, map zagrożenia powodziowego, map ryzyka powodziowego oraz planów zarządzania ryzykiem powodziowym, z określeniem organów administracji publicznej właściwych w tych sprawach oraz procedury konsultacji społecznych tych dokumentów planistycznych;

4) przygotowywanie wstępnej oceny ryzyka powodziowego, map zagrożenia powodziowego, map ryzyka powodziowego oraz planów zarządzania ryzykiem powodziowym dla powodzi od strony morza, w tym morskich wód wewnętrznych. Projekt ustawy zakłada, że wstępną ocenę ryzyka powodziowego oraz plany zarządzania ryzykiem powodziowym przygotuje Prezes Krajowego Zarządu, natomiast mapy zagrożenia powodziowego i mapy ryzyka powodziowego przygotują dyrektorzy regionalnych zarządów gospodarki wodnej. Wstępną ocenę ryzyka powodziowego oraz plany zarządzania ryzykiem powodziowym od strony morza, w tym morskich wód wewnętrznych przygotuje minister właściwy do spraw gospodarki morskiej, zaś mapy zagrożenia i mapy ryzyka powodziowego od strony morza, w tym morskich wód wewnętrznych przygotują dyrektorzy urzędów morskich.

Ponadto nowelizowane przepisy ustawy - Prawo wodne uzupełniają zasady ochrony wód i uściślają cele środowiskowe dla części wód. Projekt zakłada, że podczas realizacji celów należy zapewnić, aby wody nadawały się w szczególności do: zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia, rekreacji oraz sportów wodnych, bytowania ryb i innych organizmów wodnych w warunkach naturalnych.

Obowiązujące aktualnie przepisy ustawy - Prawo wodne nie odzwierciedlają w pełni zgodnych z Ramową Dyrektywą Wodną ram dla działań na rzecz ochrony śródlądowych wód powierzchniowych, przejściowych, przybrzeżnych, oraz wód podziemnych.

Projekt ustawy, dążąc do pełnej transpozycji postanowień Ramowej Dyrektywy Wodnej przewiduje m.in.:

1) uzupełnienie art. 9 ustawy – Prawo wodne o definicje dotyczące między innymi: silnie zmienionych jednolitych części wód, substancji szczególnie szkodliwych, wód przejściowych,

2) wprowadzenie przepisów związanych z celami środowiskowymi określonymi dla jednolitych części wód powierzchniowych, podziemnych i obszarów chronionych, które powinny zostać osiągnięte do dnia 22 grudnia 2015 r.,

3) uregulowanie problematyki związanej z odstępstwami od realizacji celów środowiskowych,

4) uzupełnienie art. 113a. o informacje dotyczące działań podstawowych, które powinny być zawarte w programie wodno-środowiskowym kraju.

Wprowadzone w treści projektu ustawy regulacje mają na celu uwzględnienie zarzutów Komisji Europejskiej podniesionych w ramach naruszenia nr 2007/2246. Ponadto w projekcie ustawy zaproponowano usunięcie drobnych luk w transpozycji, nawet jeżeli nie zostały one jeszcze wyraźnie podniesione przez Komisję, ale istnieje ryzyko, że mogą one w przyszłości być przedmiotem kolejnych zarzutów. Dodatkowo w trakcie procesu konsultacji społecznych projektu ustawy zostały zgłoszone uwagi zbieżne z zarzutami Komisji Europejskiej w kwestii doprecyzowania przepisów odnoszących się do celów środowiskowych (art. 38 ustawy – Prawo wodne).

Projekt ustawy przewiduje wprowadzenie zmian w ustawie z dnia 21 marca 1991 r.
o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej oraz w ustawie z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.

Projekt ustawy zawiera przepisy przejściowe regulujące problematykę terminów:

1) przygotowania pierwszej wstępnej oceny ryzyka powodziowego, pierwszych map ryzyka powodziowego, map zagrożenia powodziowego oraz planów zarządzania ryzykiem powodziowym;

2) opracowania pierwszego programu wodno-środowiskowego kraju i jego aktualizacji;

3) ogłoszenia przez Radę Ministrów w Dzienniku Urzędowym pierwszych planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy.

Zakłada również, że do czasu przekazania map zagrożenia i map ryzyka powodziowego właściwym gminom zachowują ważność studia ochrony przeciwpowodziowej sporządzone na podstawie aktualnie obowiązujących przepisów ustawy – Prawo wodne.

Nowelizowane przepisy ustawy – Prawo wodne implementują niektóre zapisy dyrektywy 2008/105/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie środowiskowych norm jakości w dziedzinie polityki wodnej, zmieniająca i w następstwie uchylająca dyrektywy Rady 82/176/EWG, 83/513/EWG, 84/156/EWG, 84/491/EWG i 86/280/EWG oraz zmieniająca dyrektywę 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady. Dyrektywa ta wprowadza obowiązek sporządzania „wykazu emisji zrzutów i strat” - w krajowym prawodawstwie jest to „wykaz wielkości emisji i stężeń substancji priorytetowych” - wszystkich substancji priorytetowych i substancji zanieczyszczających wymienionych w dyrektywie dla każdego obszaru dorzecza. Nowelizowane przepisy ustawy wprowadzają obowiązek sporządzania przedmiotowego wykazu, wskazując organ, na którym obowiązek ten spoczywa oraz termin jego opracowania.

W projekcie ustawy znalazły się także przepisy dotyczące ustanowienia nowej państwowej służby do spraw bezpieczeństwa budowli piętrzących, która będzie wykonywać zadania państwa w zakresie nadzoru nad stanem technicznym  i bezpieczeństwem budowli piętrzących. Państwową służbę do spraw bezpieczeństwa budowli piętrzących będzie pełnił Ośrodek Technicznej Kontroli Zapór Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej. Powstanie takiej służby wpisuje się w standardy UE. Powołanie powyższej służby poprawi wiedzę o stanie tych budowli. Dzięki „historycznemu” podejściu do zachodzących zjawisk pozwoli lepiej oceniać i przewidywać potencjalne zagrożenia.

Podsumowując nowe regulacje w dziedzinie ochrony przeciwpowodziowej mają na celu zminimalizowanie ryzyka powodziowego i związanych z tym ryzykiem szkód w gospodarce narodowej. Regulacja może mieć pozytywny wpływ na rozwój regionalny. Natomiast przepisy dotyczące celów środowiskowych wpłyną na osiągnięcie lub utrzymanie co najmniej dobrego stanu wód oraz ekosystemów od wód zależnych, poprawę stanu zasobów wodnych, poprawę możliwości korzystania z wód, zmniejszenie ilości wprowadzanych do wód lub do ziemi substancji mogących negatywnie oddziaływa na wody.